(Chinhphu.vn) – Nhiều ý kiến cho rằng môi trường kinh doanh đã có sự cải thiện khá rõ nét với sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ, nhưng quyền tài sản vẫn là vấn đề khiến người kinh doanh ngần ngại.
Các vị chủ tạo tại diễn đàn. - Ảnh: VCCI

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp 2017 với chủ đề “Kiến tạo môi trường cho doanh nghiệp tư nhân phát triển” ngày 26/10, ông Phan Đức Hiếu – Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho biết, từ góc độ người làm doanh nghiệp nhìn vào môi trường chính sách, ông thấy có 3 rào cản với doanh nghiệp.

Đó là gánh nặng chi phí, thời gian để tuân thủ quy định pháp luật, rủi ro pháp lý và độ an toàn trong kinh doanh.

“Khi đàm phán các hiệp định, các nước rất quan tâm đến bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Khi bảo vệ an toàn trong kinh doanh và quyền sở hữu trí tuệ thì khi đó doanh nghiệp mới ưu tiên đầu tư sáng tạo và thực hiện các hoạt động kinh doanh”, ông Hiếu nói.

Về độ an toàn quyền tài sản, ông Hiếu cho biết theo một tổ chức đánh giá 128 quốc gia thì Việt Nam đứng ở thứ 88, tức là ở mức độ kém. Mức độ bảo vệ quyền tác giả cũng ở mức đáng báo động. Bảo vệ phát minh sáng chế cũng hạn chế.

Một khiếm khuyết nữa liên quan đến chính sách cạnh tranh, đó là năm vừa rồi trong báo cáo về năng lực cạnh tranh quốc gia Việt Nam tăng 5 bậc từ 60/138 lên thứ 55, tuy nhiên, các chỉ số về chống độc quyền và đảm bảo cạnh tranh chỉ số của Việt Nam rất thấp. Chống lạm dụng độc quyền đứng thứ 78/138 quốc gia, chính sách chống lạm dụng độc quyền đứng thứ 94/138. Như vậy theo ông Hiếu, khái niệm cạnh tranh còn khá mới mẻ.

Mặc dù chúng ta có một môi trường kinh doanh thuận lợi nhưng điều gì tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển? Ông Hiếu cho rằng khi nói đến thị trường thì không thể không nói đến yếu tố cạnh tranh. Chính sách cạnh tranh và thực thi cạnh tranh bình đẳng là điều sống còn của một nền kinh tế thị trường.

Có mặt tại Diễn đàn, TS Võ Trí Thành, chuyên gia kinh tế cho rằng câu hỏi lớn nhất với doanh nghiệp tư nhân hiện nay là làm thế nào để khu vực này thực sự trở thành động lực? Làm thế nào để doanh nghiệp tư nhân thực sự lớn?

Hiện nay, vấn đề quyền tài sản đã được nhắc đến rất nhiều. Ông Phan Đức Hiếu và ông Võ Trí Thành đều cho rằng, vấn đề sở hữu đất đai là vấn đề phải được ưu tiên hàng đầu để xem xét và nếu cần thì điều chỉnh cho phù hợp. Sau đó, là vấn đề quyền sở hữu trí tuệ.

Ngoài ra, ông Võ Trí Thành cho rằng với nhiều nỗ lực, chúng ta cơ bản mới xử lý một vấn đề đó là gia nhập thị trường, còn lại cạnh tranh, chế tài thực thi hợp đồng kinh doanh, rút lui khỏi thị trường vẫn còn ở mức thấp nên doanh nghiệp Việt Nam khó có đủ năng lực cạnh tranh, khó tạo động lực.

"Việt Nam có nhiều doanh nghiệp “to” nhưng đúng nghĩa “lớn” thì chưa có mà chỉ có một số doanh nghiệp “tập lớn”. Doanh nghiệp “lớn” phải có thương hiệu toàn cầu, công nghệ sáng tạo, chi phối được mạng phân phối" - ông Thành nhìn nhận.

Vì sao doanh nghiệp không đầu tư bài bản?

Trả lời câu hỏi tại sao doanh nghiệp không đầu tư bài bản, ông Phan Đức Hiếu cho rằng có hai yếu tố chính.

Thứ nhất, cơ quan nhà nước có nhiều biện pháp can thiệp quá sâu và thị trường, làm sai lệch tín hiệu thị trường. Ví như quy hoạch bao nhiêu ha cà phê, bao nhiêu tấn gạo là vấn đề của thị trường chứ không phải là vấn đề của nhà nước.

Theo ông Hiếu, cách can thiệp này làm sai lệch thị trường, khiến doanh nghiệp không biết tự nghiên cứu để tự chủ tự nghiên cứu thị trường để tự quyết định nên đầu tư cái gì, đầu tư như thế nào. Thứ hai, nhà nước còn giữ mức đầu tư quá lớn và nền kinh tế vĩ mô vẫn tiềm ẩn nhiều vấn đề.

Chia sẻ câu chuyện về thủ tục hành chính, ông Tạ Quyết Thắng – Tổng Giám đốc Công ty TNHH Sơn Trường kể lại câu chuyện về 2 dự án đầu tư gần 200 tỷ, “tôi làm có 6 tháng thôi, nhưng thủ tục hành chính thời đó 7 tháng vẫn chưa xong”.

“Cụ thể là xin giấy phép xây dựng. Trong dự án đầu tư đã đầy đủ hết rồi, có quy hoạch chi tiết 1/500. Giấy phép xây dựng chỉ là một giấy phép con thôi nhưng mà xin cấp 7 tháng không xong, và đến bây giờ gần 2 năm cũng không xong. Mà không xong giấy phép thì có nghĩa rằng ngân hàng không cấp vốn”, ông nói.

Ông Vũ Huy Đông – Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Damsan cho rằng trong 5 năm trở lại đây môi trường kinh doanh đã được cải thiện thực sự. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã và đang sát sao chỉ đạo cải cách hành chính, tháo rào cản cho cả doanh nghiệp và người dân.

Ở Thái Bình, tỉnh và các ban ngành đã vào cuộc giải quyết khó khăn cho doanh nghiệp, thời gian giảm 30%, hồ sơ giấy từ giảm 15%. Tuy nhiên, theo ông Đông, hiện vẫn tồn tại mâu thuẫn khi Thủ tướng và các cấp ngành địa phương đã hành động nhưng một số Bộ ngành vẫn đề xuất thêm giấy phép.

"Đề nghị, Chính phủ và bộ ngành giải quyết nút thắt rủi ro chính sách để tháo gỡ cho địa phương, doanh nghiệp. Đất nước đã và đang phát triển nên việc cởi trói, gạt bỏ rào cản cho doanh nghiệp càng sớm thì doanh nghiệp càng phát triển" - ông Đông đề nghị.

Về phía doanh nghiệp, ông Đông cho rằng nếu chấp nhận sống trong kinh tế thị trường thì phải sống trong thị trường và quy định của thị trường chứ đừng chỉ trông chờ vào các quỹ hỗ trợ.

Thanh Hằng