(Chinhphu.vn) – Một giải pháp mạnh đang được Chính phủ triển khai nhằm nâng cao chất lượng cung cấp các dịch vụ công là giao quyền tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp. Nhưng chủ trương này đang gặp không ít những vướng mắc rất cụ thể trong thực tế.

Báo chí đã phản ánh nhiều trường hợp các trung tâm văn hóa cấp huyện thường xuyên đóng cửa, hoạt động cầm chừng.
Tại Nghị quyết số 19/NQ-CP về cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Chính phủ đã yêu cầu đẩy mạnh xã hội hóa cung cấp các dịch vụ công; cơ cấu lại đơn vị sự nghiệp công, giao quyền tự chủ và bảo đảm hoạt động theo cơ chế doanh nghiệp; khẩn trương ban hành văn bản quy phạm pháp luật (Nghị định, Thông tư hướng dẫn) quy định cơ chế tự chủ đầy đủ cả về tài chính, chuyên môn, nhân sự và bộ máy cho các đơn vị sự nghiệp.

Một giải pháp rất mạnh khác là cổ phần hóa các đơn vị sự nghiệp công lập và hồi đầu tháng 10 vừa qua, sau khi được Thủ tướng phê duyệt, Bệnh viện Giao thông vận tải Trung ương đã trở thành đơn vị sự nghiệp công lập đầu tiên được cổ phần hóa. Ngoài ra, cũng tại Nghị quyết 19, Chính phủ còn đưa ra nhiều giải pháp khác như thực hiện mô hình đơn vị sự nghiệp công do cộng đồng quản lý hay thậm chí là cho thuê cơ sở vật chất, tài sản của Nhà nước để kinh doanh dịch vụ công.

Thực thi các giải pháp này, đầu năm 2015, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 16/2015/NĐ-CP quy định cơ chế tự chủ của đơn vị nghiệp công lập. Tuy nhiên, việc thực thi Nghị định này đang gặp không ít vướng mắc cụ thể trong thực tế, trong đó phải kể đến Thông tư 12/2012/TT-BTC.

Theo khoản 4 Điều 3 Thông tư này, thì các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc cấp huyện (quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh) quản lý thuộc nhóm không được Nhà nước xác định giá trị tài sản để giao cho đơn vị quản lý theo cơ chế giao vốn cho doanh nghiệp.

Quy định như trên đồng nghĩa với việc các đơn vị này không được phép cho thuê, liên doanh, liên kết với đơn vị có kinh nghiệm và năng lực tài chính khác. Đây chính là một nguyên nhân khiến không ít các đơn vị sự nghiệp công lập- ví dụ dễ thấy là các trung tâm văn hóa, câu lạc bộ văn hóa trực thuộc cấp quận huyện quản lý- hoạt động cầm chừng, thiếu nội dung hấp dẫn lôi cuốn công chúng.

Chẳng hạn, trong bối cảnh việc xây dựng các rạp chiếu phim gặp không ít khó khăn về vấn đề kinh phí, Hội Điện ảnh Việt Nam đang tính tới chuyện đưa phim Việt về chiếu tại các nhà văn hóa, tranh thủ các nhà văn hóa đã có để tạo ra các trung tâm chiếu phim. Thế nhưng mong muốn này đang gặp vướng với quy định tại Thông tư 12.

Quy định trên tại Thông tư 12 cũng không phù hợp với tinh thần của Nghị định 16/2015/NĐ-CP, theo đó đơn vị sự nghiệp công được tự chủ trong các hoạt động của mình, bao gồm cả tự chủ “quyết định các biện pháp thực hiện nhiệm vụ”, tự chủ “liên doanh, liên kết với các tổ chức, cá nhân để hoạt động dịch vụ đáp ứng nhu cầu của xã hội theo quy định của pháp luật” mà không phân biệt đơn vị sự nghiệp công do cấp nào quản lý.

Cũng cần lưu ý là Nghị định 16 chính là văn bản thay thế Nghị định 43-một căn cứ để Bộ Tài chính ban hành Thông tư 12. Chính phủ cũng chỉ rõ, Nghị định 16 là cơ sở để xây dựng Nghị định về cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập trong từng lĩnh vực.

Nên sửa đổi Thông tư 12

Theo đại biểu Quốc hội Phạm Tất Thắng - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, văn bản quản lý là cần thiết nhưng lại hạn chế quyền tự chủ, xã hội hóa về lĩnh vực đó là không nên vì không đúng chủ trương, xu thế.

“Nhà nước đang có chủ trương xã hội hóa, tăng cường tự chủ mà văn bản lại hạn chế thì đi ngược lại chủ trương chung là không nên”,  ông Phạm Tất Thắng bày tỏ quan điểm và cho rằng cần sửa Thông tư 12 cho phù hợp với tinh thần của Nghị định 16.

Theo ông Thắng, để xây dựng một phòng chiếu phim thì phải đầu tư cơ sở vật chất tương đối lớn theo các tiêu chuẩn hiện đại thì nguồn ngân sách sẽ gặp khó khăn. Do đó, rất cần có cơ chế phối hợp nào đó để tư nhân họ có thể đầu tư được. Nếu do nhiều nguyên nhân trong đó có thể về kinh phí, đầu tư cơ sở vật chất, năng lực tổ chức quản lý và sử dụng tài sản mà không được hiệu quả, thì việc liên doanh liên kết nên khuyến khích.

Lưu ý rằng tài sản của nhà nước khi giao cho một đơn vị nào đó là phải sử dụng đúng mục đích, ví dụ như trường học thì phải dùng cho mục đích dạy học, y tế phải dùng cho mục đích chữa bệnh, đại biểu Phạm Tất Thắng cho rằng nên ủng hộ hoạt động của các phòng chiếu phim công cộng tại các trung tâm văn hóa. Việc làm này nhằm khai thác cơ sở vật chất để củng cố, nâng cấp hoạt động, chức năng của trung tâm văn hóa theo đúng mục đích.

Cũng ủng hộ mạnh mẽ quan điểm cho phép các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ, đại biểu Quốc hội Bùi Thị An cho rằng làm được như vậy sẽ nâng cao được năng suất lao động, phát huy năng động, sáng tạo. Riêng về hệ thống các nhà văn hóa địa phương, các rạp chiếu phim, bà An cho rằng  nhà nước cũng chỉ nên tham gia làm một phần, phần còn lại nên xã hội hóa.

“Lĩnh vực nghệ thuật là lĩnh vực nên làm dưới hình thức kêu gọi nhiều sự đầu tư. Chúng ta đã có nhiều ví dụ điển hình về việc xã hội hóa đã có thắng lợi, thiết nghĩ, nhà nước không nên bao cấp, ôm đồm tất cả. Nên có những sự quan tâm và giúp đỡ để các hãng phim có thể nâng cao chất lượng phim ảnh, cũng như địa điểm để chiếu phim Việt được phong phú, rộng rãi hơn”, bà An nói và cho rằng, nếu có những quy định được đưa ra nhưng không thích hợp với thực tiễn thì phải nghiên cứu, chỉnh sửa.

Thanh Hằng