(Chinhphu.vn) – Doanh nghiệp Việt chỉ làm được... vỏ bao bì cho Samsung; con cá ngừ bị ngư dân dùng vồ đập chết không thể xuất khẩu sang Nhật – đó là những câu chuyện được báo chí nhắc tới nhiều thời gian gần đây.

Điểm chung trong những câu chuyện này là trình độ, công nghệ của các doanh nghiệp Việt Nam trong bối cảnh nền kinh tế đang cần và phải đẩy mạnh công nghiệp hóa, hội nhập quốc tế sâu rộng.

Nhiều "ông lớn" điện tử thế giới đang đổ về Việt Nam.

Không ai phủ nhận chúng ta đang đứng trước những tiềm năng rất lớn để phát triển. Trong lĩnh vực công nghiệp điện tử, Samsung chỉ là một trong số rất nhiều doanh nghiệp hàng đầu thế giới đã chọn Việt Nam mới làm đích đến trong cuộc dịch chuyển toàn cầu, như Canon, LG, Nokia, Microsoft, Intel, Wintek… Hay như trong lĩnh vực nông nghiệp, những lợi thế của Việt Nam về rau quả, tôm cá, cà phê, chè hay cao su… là hiển nhiên.

Nhưng đáng tiếc, phần giá trị gia tăng mà chúng ta có được trong chuỗi giá trị toàn cầu vẫn còn rất nhỏ bé. Các cứ điểm sản xuất của Samsung tại Việt Nam mỗi năm cần tới gần 20 tỷ USD linh phụ kiện, nhưng doanh nghiệp Việt không cung cấp nổi cái ốc vít cho họ. Còn trong lĩnh vực chế biến nông lâm thủy sản, chúng ta vẫn chưa có một thương hiệu nào đạt tầm cỡ thế giới, với ngổn ngang những vấn đề như dư lượng kháng sinh và công nghệ bảo quản, sơ chế theo kiểu dùng chày gỗ đập đầu cá.

Làm gì, bắt đầu từ đâu? Đó là câu hỏi lớn với những người hoạch định chính sách nếu muốn thay đổi thực trạng đáng buồn trên. Chúng ta đã có không ít chương trình và chính sách, nhưng rõ ràng là kết quả chưa được như mong muốn.

Nay, một hướng đi mới để giải quyết vấn đề đã được khởi động. Năm ngoái, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã phê duyệt Chiến lược công nghiệp hóa Việt Nam trong khuôn khổ hợp tác Việt Nam – Nhật Bản hướng đến năm 2020, tầm nhìn 2030.

Tháng 8 vừa qua, trong khuôn khổ Chiến lược trên, Thủ tướng tiếp tục phê duyệt Kế hoạch hành động phát triển các ngành công nghiệp điện tử; công nghiệp chế biến nông thủy sản; công nghiệp môi trường và tiết kiệm năng lượng; công nghiệp máy nông nghiệp.

Đây là bốn trong số sáu ngành công nghiệp đã được Chiến lược ưu tiên lựa chọn, cùng với các ngành đóng tàu; sản xuất ô tô và phụ tùng ô tô. Tầm nhìn của Chiến lược là các ngành này sẽ được phát triển vượt bậc, trở thành những ngành công nghiệp chủ lực của nền kinh tế, tăng trưởng năng suất lao động, phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao, có tác động lan tỏa công nghệ và đạt tiêu chuẩn chất lượng tiên tiến.

Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của Chiến lược và các kế hoạch hành động trên là chỉ rõ những ngành nào, sản phẩm nào  cần ưu tiên và trong ngành nghề đó, sản phẩm đó có những vướng mắc, khó khăn gì cần tháo gỡ, hành động cụ thể để tháo gỡ là gì. Và thứ hai, có sự tham gia, vào cuộc của Chính phủ cùng các doanh nghiệp Nhật Bản trong toàn bộ quá trình thực hiện, nghĩa là sự hợp tác xuất phát từ cả nhu cầu của cả hai phía Việt-Nhật. 

Trên thực tế, cách tiếp cận trên đây đã có tiền lệ và chứng tỏ được hiệu quả “tiền tươi, thóc thật”. Mới đây, lô hàng cá ngừ đầu tiên của Việt Nam đã được bán đấu giá thành công tại Nhật, sau một thời gian các chuyên gia nước này “cầm tay chỉ việc” hướng dẫn ngư dân miền Trung kỹ thuật đánh bắt và sơ chế, bảo quản theo những yêu cầu khắt khe nhất của xứ sở Phù Tang như phải bỏ ruột, rút máu cá trong vòng 2 phút! Việc đáp ứng được những yêu cầu khắt khe đó đã mở ra triển vọng nâng giá trị xuất khẩu cá ngừ lên hàng tỷ USD so với con số 500 triệu USD hiện nay, mang lại giá trị gia tăng to lớn cho ngư dân miền Trung.

Tất nhiên, không ai nghĩ rằng Chiến lược công nghiệp hóa trong khuôn khổ hợp tác Việt-Nhật cùng các kế hoạch đi cùng là “cây đũa thần” để giải quyết mọi vấn đề của 6 ngành công nghiệp nói trên, mà vẫn cần thêm những giải pháp khác. Chẳng hạn, Bộ Công Thương đang gấp rút xây dựng dự thảo Nghị định về phát triển công nghiệp hỗ trợ - vấn đề đau đầu không chỉ với ngành công nghiệp điện tử Việt Nam.

Song với cách làm mới, rõ ràng Chiến lược trên đã chạm đến những vấn đề cụ thể nhất của công nghiệp hóa. Có cơ sở để kỳ vọng rằng Chiến lược sẽ góp phần phát triển vượt bậc các ngành công nghiệp trên, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa và đem lại giá trị gia tăng cao cho Việt Nam trong cuộc tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

 Thành Đạt